حزب؛ رقابت اصیل برای حکمرانی مردمی

حزب؛ حکمرانی مردمی؛ اصیل‌ترین رقابت

سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان در نخستین کنگره ملی حزب تمدن نوین اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان در نخستین کنگره ملی حزب تمدن نوین اسلامی با اشاره به ضرورت شکل‌گیری تشکل‌های مردمی و نخبگانی، تأکید کرد که جامعه اسلامی برای حل مسائل پیچیده سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، نیازمند سازمان‌یافتگی نیروهای دلسوز و ایجاد بسترهای واقعی مشارکت مردم در اداره کشور است.

وی با بیان خاطره‌ای از دیدار خود با علامه مصباح یزدی گفت: سال‌ها قبل خدمت حضرت علامه مصباح یزدی رسیدم و جمع‌بندی خودم را از وضعیت جامعه و راه برون‌رفت از مشکلات با ایشان مطرح کردم. دغدغه اصلی این بود که برای ایجاد تغییر، زمینه‌سازی پیشرفت و حل مسائل کشور، راهی جز تشکل‌یافتن نیروهای دلسوز و دغدغه‌مند وجود ندارد.

به گفته وی، جامعه اسلامی به صورت طبیعی و بدون سازمان‌یافتگی نمی‌تواند نقش مؤثری در اداره کشور ایفا کند؛ مگر در مقاطع خاصی مانند بحران‌ها، حوادث طبیعی یا برخی رخدادهای اجتماعی که مردم به صورت خودجوش وارد میدان می‌شوند.

پناهیان افزود: حضور مردم در چنین موقعیت‌هایی نشان می‌دهد ظرفیت اجتماعی گسترده‌ای در جامعه وجود دارد، اما این ظرفیت باید از حالت مقطعی خارج شود و در قالب تشکل‌های پایدار، به‌ویژه با محوریت نخبگان، به خدمت اداره کشور درآید.

ضرورت تشکل‌یافتگی نیروهای مؤمن و نخبگان

وی با اشاره به گفت‌وگوی خود با علامه مصباح یزدی درباره ویژگی‌های یک تشکل مؤثر اظهار داشت: بحث این بود که چنین تشکل‌هایی چگونه باید شکل بگیرند تا بتوانند افکار عمومی را نمایندگی کنند، نخبگان جامعه را سازماندهی کنند و زمینه گفت‌وگو و رسیدن به تفاهم را فراهم آورند.

پناهیان ادامه داد: برای من جالب بود که علامه مصباح یزدی در آن جلسه با حالتی دردمندانه درباره این موضوع سخن می‌گفتند که چرا برخی نیروهای حزب‌اللهی، انقلابی و مؤمن، با وجود اعتقاد به خداوند و مسئولیت اجتماعی، در کار جمعی پیش‌قدم نمی‌شوند یا اگر وارد فعالیت‌های جمعی می‌شوند، آداب و الزامات کار تشکیلاتی را رعایت نمی‌کنند.

وی افزود: ایشان تأکید داشتند که نیروهای مؤمن باید در زمینه کار جمعی سرآمد باشند. این نگاه، تأییدی بود بر دغدغه‌ای که خودم داشتم؛ به همین دلیل هرجا تشکلی مؤمنانه برای خدمت به کشور شکل گرفته، اگر دعوت شده‌ام حضور پیدا کرده‌ام تا به سهم خودم بتوانم نقش کوچکی در تقویت این حرکت‌ها داشته باشم.

پناهیان با تأکید بر اینکه خود را فعال حزبی به معنای رایج نمی‌داند، گفت: هیچ‌گاه برای خودم نقش کنشگری سیاسی به این معنا که وارد یک حزب خاص شوم یا حزب تشکیل دهم، قائل نبودم. شاید توان آن را نداشتم یا مأموریت من چیز دیگری بوده است، اما همواره از حرکت‌های جمعی دلسوزانه حمایت کرده‌ام.

حزب؛ بستری برای سازماندهی نخبگان

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تجربه حضور خود در برخی تشکل‌های سیاسی افزود: در آغاز تشکیل جبهه پایداری حضور پیدا کردم، در شکل‌گیری برخی جریان‌های دیگر نیز دعوت شدم و مطالب خود را صادقانه مطرح کردم. موضوع اصلی این است که کشور به چنین تشکل‌هایی نیاز دارد.

وی تصریح کرد: حتی ممکن است به وجود تشکل‌های متعدد نیاز داشته باشیم؛ چراکه جامعه برای رشد سیاسی و اجتماعی به رقابت حقیقی میان این تشکل‌ها نیازمند است. رقابت نه برای کسب قدرت به هر قیمت، بلکه برای اینکه هر تشکل بتواند سخن بهتر را پیدا کند، نخبگان بیشتری را گرد هم آورد و توان گفت‌وگو و تولید گفتمان در جامعه را افزایش دهد.

پناهیان تأکید کرد: ما نیازمند مدیریت اختلاف نظر هستیم. اختلاف نظر باید به رسمیت شناخته شود. شورا یعنی محل گفت‌وگو و تضارب آرا. جامعه‌ای که در آن دیدگاه‌های مختلف در چارچوب عقلانی و اخلاقی به گفت‌وگو می‌نشینند، امکان رشد بیشتری پیدا می‌کند.

مشارکت مردم فراتر از حضور در انتخابات

وی با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر افزایش مشارکت مردم در اداره امور کشور اظهار داشت: رهبر انقلاب در دیدار با دولت شهید رئیسی تأکید کردند که صرف حضور مسئولان میان مردم کافی نیست و باید مشارکت مردم در تصمیم‌گیری، نظارت بر عملکرد مدیران و واگذاری امور قابل انجام به مردم افزایش پیدا کند.

پناهیان افزود: وقتی از مردم سخن گفته می‌شود، منظور اصلی حضور نخبگان اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی است. اگر نخبگان جامعه کنار هم قرار نگیرند، افراد مشهور جای آن‌ها را می‌گیرند و مسیر تصمیم‌سازی جامعه از حالت تخصصی خارج می‌شود.

وی ادامه داد: حزب می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای ساماندهی نخبگان باشد؛ زیرا می‌تواند اندیشه‌ها را جمع‌آوری کند، آن‌ها را به گفتمان تبدیل کند و میان جامعه و ساختار حکمرانی ارتباط برقرار سازد.

مردمی بودن با دولت مردمی تفاوت دارد

پناهیان با اشاره به تجربه دولت شهید رئیسی گفت: حتی اگر رئیس‌جمهوری نگاه مثبتی به مردمی‌سازی حکمرانی داشته باشد، باز هم به تنهایی نمی‌تواند همه مشکلات را حل کند. این موضوع باید به مطالبه عمومی و گفتمان اجتماعی تبدیل شود.

وی افزود: زمانی در گفت‌وگویی با شهید رئیسی درباره ضرورت سپردن برخی امور به مردم صحبت کردم. برخی مسئولان تصور می‌کردند چون خودشان در دولت هستند، پس دولت مردمی یعنی همین. اما شهید رئیسی تأکید کردند که مردمی بودن دولت با حضور مستقیم مردم در عرصه اداره امور تفاوت دارد.

به گفته پناهیان، مردمی‌سازی حکمرانی نیازمند تولید دانش، طراحی مدل و ایجاد سازوکارهای مشخص است؛ زیرا صرفاً با شعار نمی‌توان ساختارهای اداری گسترده کشور را تغییر داد.

نقش احزاب در تولید اندیشه حکمرانی

وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت حوزه و دانشگاه برای طراحی مسیرهای پیشرفت کشور گفت: زمانی که قرار است اسناد مهمی برای آینده کشور تدوین شود، نیازمند حضور اندیشمندان هستیم؛ اما تولید فکر برای اداره کشور به سادگی انجام نمی‌شود.

پناهیان اظهار داشت: گاهی احزاب می‌توانند نقش واسطه میان اندیشه‌ورزان و میدان عمل را ایفا کنند. اندیشمند اقتصادی باید علاوه بر نظریه‌پردازی، واقعیت‌های جامعه، شرایط بین‌المللی، رقابت‌ها و محدودیت‌های موجود را نیز ببیند.

وی ادامه داد: یک تشکل مردمی مانند حزب می‌تواند این واقع‌بینی را ایجاد کند و میان دانش، تجربه اجتماعی و نیازهای واقعی کشور ارتباط برقرار سازد.

عبور از دوقطبی‌های سیاسی

پناهیان یکی از موانع شکل‌گیری تشکل‌های واقعی نخبگانی را گرفتار شدن فضای سیاسی کشور در دوقطبی‌های محدودکننده دانست و گفت: یکی از مشکلات چند دهه اخیر، فضای دوقطبی سیاسی بود که بسیاری از نخبگان را از حضور فعال دور کرد.

وی افزود: وقتی جامعه به دو قطب تقسیم شود، گاهی همه چیز در یک طرف خیر مطلق و در طرف دیگر شر مطلق دیده می‌شود. چنین فضایی اجازه نمی‌دهد نخبگان مستقل و دغدغه‌مند وارد عرصه شوند، زیرا از برچسب خوردن و قرار گرفتن در یکی از دو جریان هراس دارند.

پناهیان تصریح کرد: بسیاری از نخبگان به دلیل همین فضای دوقطبی، سکوت کردند و جامعه از ظرفیت فکری آنان محروم شد. امروز باید از این وضعیت عبور کنیم و زمینه حضور جریان‌های متنوع و مستقل نخبگانی را فراهم کنیم.

تکثر احزاب و رقابت برای رشد

وی با بیان اینکه تکثر تشکل‌های سیاسی را امری منفی نمی‌داند، گفت: وجود احزاب متعدد زمانی مفید است که بتوانند مخاطبان بیشتری جذب کنند، نخبگان را سازماندهی کنند و قدرت گفت‌وگو در جامعه را افزایش دهند.

پناهیان تأکید کرد: رقابت سیاسی به معنای تخریب، حذف رقیب یا تلاش برای گرفتن جایگاه‌های قدرت، رقابت مطلوبی نیست. اما رقابت برای ارائه سخن پخته‌تر، پیدا کردن راه‌حل بهتر برای مسائل کشور و ایجاد جامعیت بیشتر در یک تشکل، رقابتی اصیل و ارزشمند است.

وی این نوع رقابت را با فضای علمی حوزه‌های علمیه مقایسه کرد و گفت: در حوزه، فقها رقابتی طبیعی برای رسیدن به جایگاه علمی بالاتر دارند، اما این رقابت همراه با تخریب نیست. مردم نیز می‌توانند آزادانه از دیدگاه‌های مختلف بهره بگیرند و در نهایت توانمندی‌ها خود را نشان می‌دهد.

آینده سیاسی کشور با شکل‌گیری تشکل‌های نخبگانی

پناهیان در پایان با تقدیر از شکل‌گیری حزب تمدن نوین اسلامی اظهار امیدواری کرد که چنین حرکت‌هایی بتوانند زمینه آینده سیاسی بهتر کشور را فراهم کنند.

وی گفت: این تشکل‌ها می‌توانند برای دولت‌ها مشاورانی امین و برای مردم ناظرانی آگاه باشند. امروز بسیاری از مسائل اقتصادی و اجتماعی آن‌قدر تخصصی شده‌اند که مردم عادی نمی‌توانند درباره آن‌ها قضاوت کنند، اما یک جمع نخبگانی می‌تواند با بررسی دقیق، نقاط قوت و ضعف تصمیمات را به جامعه منتقل کند.

وی افزود: اصل شکل‌گیری چنین جلساتی نشان‌دهنده وجود ظرفیت‌های سیاسی و اجتماعی فراوان در کشور است. این ظرفیت‌ها باید فرصت بروز پیدا کنند تا حکمرانی مردمی به معنای واقعی تحقق یابد.