مرغ ۲۷۰ هزار تومانی؛ پس حساب ۳۷۰ هزار تومان از کجا می‌آید؟

مرغ کیلویی حدود ۳۷۰ هزار تومان؛ این برآورد یک مرغدار از قیمتی است که با هزینه‌های فعلی، ادامه تولید برایش می‌صرفد. از طرف دیگر، عطا بهرامی تصویر مرغ حدود ۲۷۰ هزار تومانی را منتشر کرده و آن را نشانه تحقق پیش‌بینی‌اش دانسته است. این فاصله از کجا می‌آید؟

جواب را باید از داخل مرغداری شروع کرد: تولید هر کیلو مرغ چقدر خرج دارد، چقدر پول دست مرغدار می‌رسد و آیا با همان پول می‌تواند دوره بعد هم تولید کند؟ پایین بودن قیمت امروز، به‌تنهایی جواب این سؤال‌ها نیست.

مبنای این نوشته، گفت‌وگو با یک تولیدکننده و نرخ‌نامه‌های تیر و شهریور ۱۴۰۵ است. اعداد بازار از همان مدارک و روایت نقل می‌شوند؛ محاسبه‌های نمونه و یافته پژوهشی نیز با فرض‌ها و محدوده خودشان آمده‌اند.

بهرامی چه می‌گوید و سؤال بی‌پاسخ چیست؟

بهرامی در پستش پایین آمدن قیمت مرغ به کمتر از ۳۰۰ هزار تومان را به پیش‌بینی خود نسبت داده است. در ادامه هم گفته ممکن است به‌خاطر اتفاقی در زنجیره اجداد وارداتی مرغ، بازار در ماه‌های بعد نوسان داشته باشد. قیمت داخل تصویر او ۲۶۷٬۳۹۰ تومان است؛ در ادامه این نوشته برای سادگی آن را حدود ۲۷۰ هزار تومان می‌گوییم.

مشکل این نتیجه‌گیری این است که قیمت مغازه، چیزی درباره سود یا زیان تولیدکننده به ما نمی‌گوید. برای نسبت دادن نوسان آینده هم باید سهم هزینه تولید، مقدار جوجه‌ریزی، تقاضای مصرف و وضعیت زنجیره اجداد را با داده‌های جداگانه بررسی کرد. از روی یک تصویر قیمت نمی‌شود سهم این عوامل را مشخص کرد.

این دوره ما دو میلیارد ضرر کردیم.

این جمله را مرغداری که با او صحبت کردم درباره واحد خودش گفت. او قیمت فروش مرغ زنده را حدود ۱۶۰ تا ۱۶۵ هزار تومان اعلام کرد. این روایت، گزارش او از یک واحد تولیدی است؛ نه حسابرسی زیان همه مرغداری‌ها. اما برای بررسی نگرانی‌اش می‌شود عددها را کنار هم گذاشت.

فقط غذای مرغ چقدر خرج دارد؟

برای محاسبه خوراک، سراغ دان آماده مدلل می‌رویم تا لازم نباشد قیمت ذرت، سویا و کنسانتره را جداگانه جمع بزنیم. به گفته این مرغدار، این خوراک از گزینه‌های ارزان بازار است و واحد تولیدی می‌تواند از طریق بازارگاه، سهمیه ذرت و سویای خود را به شرکت واگذار کند و خوراک آماده بگیرد.

توضیح او برای نرخ‌نامه ۲۳ شهریور این است: میانگین قیمت نقدی هر کیلو خوراک حدود ۸۰ هزار تومان در مبدأ است و کرایه حمل جدا حساب می‌شود. قیمت‌ها بسته به مرحله پرورش و محل بارگیری فرق می‌کنند؛ خرید مدت‌دار هم در خود جدول گران‌تر است. عدد ۸۰ هزار تومان را برای یک حساب ساده و تقریبی به کار می‌بریم.

ضریب تبدیل یعنی چه و چرا عدد ۲ را حساب می‌کنیم؟

ضریب تبدیل یعنی مرغ برای وزن گرفتن چقدر غذا مصرف کرده است. ضریب ۲ یعنی برای هر کیلو افزایش وزن زنده، حدود دو کیلو خوراک مصرف شده. با خوراک کیلویی ۸۰ هزار تومان، فقط پول غذا می‌شود حدود ۱۶۰ هزار تومان.

۲ کیلو خوراک × ۸۰ هزار تومان = ۱۶۰ هزار تومان هزینه خوراک

عدد ۲ فقط یک حدس بی‌پشتوانه نیست. در پژوهشی منتشرشده در سال ۱۴۰۳ روی ۱۶۲ واحد مرغداری گوشتی آذربایجان شرقی، ضریب تبدیل حدود ۵۶ درصد واحدها بین ۱٫۹ تا ۲٫۱ گزارش شده است. این یافته برای استفاده از ضریب حدود ۲ در یک مثال واقعی پشتوانه می‌دهد، اما به معنی میانگین قطعی امروزِ کل کشور نیست؛ همان‌طور که نمی‌شود ضریب ۱٫۷ را به همه مرغداری‌ها تعمیم داد.

منبع: متن کامل مقاله در نشریه پژوهش‌های تولیدات دامی؛ «بررسی اقتصادی عوامل مؤثر بر تلفات مرغداری‌های گوشتی استان آذربایجان شرقی»، سال ۱۴۰۳. تصویر صفحه از فایل اصلی ناشر تهیه شده است. (حسینی ۱۴۰۳)

این تفاوت در ضریب، روی نتیجه حساب اثر جدی دارد: با ضریب ۱٫۷ هزینه خوراک حدود ۱۳۶ هزار تومان می‌شود؛ با ضریب ۲، حدود ۱۶۰ هزار تومان. بنابراین زیان واقعی هر مرغداری باید با خوراک مصرف‌شده و وزن تولید همان دوره حساب شود. در ادامه، مبنای مثال ما ضریب ۲ است. برای سادگی، اختلاف کوچک وزن اولیه جوجه در این حساب سرانگشتی جدا نشده است.

جوجه، کارگر و بقیه هزینه‌ها را چه کسی می‌دهد؟

خود جوجه هم باید خریداری شود. در نرخ‌نامه شهریور بازرگانی کاج، قیمت جوجه نژاد «کاب» حدود ۲۰ تا ۲۳ هزار تومان است. اگر برای یک مثال ساده این جوجه به مرغ زنده دو کیلو و نیمی برسد، سهم خرید جوجه برای هر کیلو مرغ حدود ۸ تا ۹ هزار تومان می‌شود؛ با فرض اینکه جوجه تلف نشود.

اگر یک گله با همین هزینه‌ها تولید شده باشد، فروش ۱۶۰ تا ۱۶۵ هزار تومانی حتی پول خوراک و خرید جوجه را هم کامل برنمی‌گرداند. این هنوز کل خرج مرغداری نیست.

• کرایه حمل خوراک و جوجه و حقوق کارگر؛
• آب، برق، گاز و سوخت؛
• دارو، واکسن، بیمه و هزینه‌های بهداشتی؛
• اجاره یا هزینه فرسودگی وسایل، پوشال کف سالن و ضدعفونی.

هزینه تلفات هم باید در حساب کل دوره دیده شود، با دقت به اینکه دوباره شمرده نشود. قیمت خوراک و جوجه امروز به‌تنهایی زیان مرغ فروخته‌شده امروز را ثابت نمی‌کند؛ فاکتورهای خرید همان دوره لازم است. اما برای تصمیم به شروع دوره بعد، هزینه خرید دوباره خوراک و جوجه تعیین‌کننده است.

فاصله ۱۶۰ تا ۲۵۰ هزار تومان دقیقاً چیست؟

مرغدار در گفت‌وگو، نرخ مصوب هر کیلو مرغ زنده را ۲۵۰ هزار تومان اعلام کرده و گفته این رقم سود مرغدار را هم در بر دارد. در مدارک ارسالی، تصویر خود مصوبه وجود ندارد؛ بنابراین این عدد را به نقل از او می‌آوریم.

۲۵۰ هزار تومان نرخ اعلام‌شده − ۱۶۰ هزار تومان فروش = ۹۰ هزار تومان فاصله

این یعنی فروش، کیلویی ۹۰ هزار تومان پایین‌تر از نرخ اعلام‌شده است. اما تمام این فاصله «زیان خالص» نیست، چون سودی که در نرخ مصوب در نظر گرفته شده هم بخشی از آن است. ضرر خالص از مقایسه هزینه واقعی تولید با درآمد واقعی فروش به دست می‌آید.

چرا مرغ زنده ۲۵۰ هزار تومانی در مغازه حدود ۳۷۰ می‌شود؟

مرغ زنده و مرغ کامل کشتار وزن یکسانی ندارند. این مرغدار کاهش وزن بعد از کشتار را حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد توضیح داده است. برای یک مثال ساده، فرض کنیم ۱۰ کیلو مرغ زنده بعد از کشتار، ۷ کیلو مرغ کامل برای فروش بدهد.

عدد ۳۵۷ هزار تومان فقط نتیجه تقسیم پول خرید مرغ زنده بر وزن باقی‌مانده است. بعد باید هزینه و سود کشتارگاه، حمل، پخش و فروشگاه را اضافه و درآمد فروش دل‌وجگر و دیگر اجزای قابل فروش را از حساب کم کرد. همه کاهش وزن، دورریز بی‌ارزش نیست.

از او پرسیدم اگر مرغ زنده ۲۵۰ هزار تومان باشد، آخرش برای مردم چند می‌شود؟ پاسخ داد: «حدود ۳۷۰ هزار تومان.»

پس ۳۷۰ هزار تومان، برآورد او برای انتهای مسیر است؛ نه رقمی که تمامش به مرغدار برسد. ریز حساب نهایی در گفت‌وگو ارائه نشده و مثال بالا هم این عدد را به‌طور مستقل اثبات نمی‌کند. وزن باقی‌مانده بعد از کشتار، درآمد اجزای جانبی و هزینه‌های توزیع روی نتیجه نهایی اثر دارند.

قیمت جوجه از نزدیک ۸۰ هزار تومان به زیر ۳۰ هزار تومان رسیده

دو نرخ‌نامه یک فروشنده برای یک نژاد، مقایسه روشن‌تری به ما می‌دهند. در جدول ۲۰ تیر، جوجه «ایندین ریور» حدود ۷۷ تا ۸۰ هزار تومان قیمت دارد. در جدول ۲۱ شهریور، همان نژاد حدود ۲۶ تا ۲۹ هزار تومان است؛ یعنی در حدود دو ماه، نرخ اعلامی از نزدیک ۸۰ هزار تومان به زیر ۳۰ هزار تومان رسیده است.

مرغدار می‌گوید همین حدود ۳۰ هزار تومان هم قیمت روی کاغذ است و در معامله، جوجه زیر ۲۰ هزار تومان هم فروخته می‌شود. این بخش، روایت او از بازار است؛ نرخ‌نامه‌هایی که داریم فاکتور معامله زیر ۲۰ هزار تومان نیستند.

این جوجه‌ها برای پرورش مرغ گوشتی تولید می‌شوند و تولیدشان هم خرج دارد؛ از نگهداری و غذای گله مادر تا جوجه‌کشی. او افت قیمت جوجه را نشانه کم‌شدن رغبت مرغدارها برای شروع دوره بعد می‌داند. این برداشت باید در کنار آمار جوجه‌ریزی و وضعیت عرضه جوجه بررسی شود؛ خود نرخ‌نامه به‌تنهایی علت افت قیمت یا مقدار کاهش تولید را ثابت نمی‌کند.

چرا جوجه ارزان می‌شود، اما خطر مرغ گران باقی می‌ماند؟

خرید جوجه، شروع تولید مرغ دوره بعد است. وقتی مرغدار انتظار سود دارد، رغبت بیشتری برای خرید پیدا می‌کند. اگر از زیان بترسد، ممکن است کمتر جوجه بخرد. افت تقاضا برای جوجه می‌تواند قیمت جوجه را پایین بیاورد، اما اگر به کاهش تولید برسد، مدتی بعد مرغ کمتری وارد بازار می‌شود و فشار افزایش قیمت ایجاد می‌کند.

این یک خطر مشروط است، نه پیش‌بینی قطعی زمان و مبلغ گرانی. برای فهمیدن اینکه بازار به کدام سمت می‌رود، باید هزینه واقعی تولید، قیمت فروش مرغدار، آمار جوجه‌ریزی و وضعیت تقاضای مردم را کنار هم گذاشت.

آقای بهرامی، مرغدار با پول فروش امروز می‌تواند دوباره تولید کند؟ عکس قیمت امروز، تضمین ارزانی فردا نیست.

مردم مرغ ارزان می‌خواهند؛ برای ماه بعد هم می‌خواهند. اگر ارزانی امروز با زیان ادامه‌دار تولیدکننده همراه باشد و تولید را کم کند، نمی‌شود فقط با نشان دادن قیمت مغازه، پرونده را به اسم موفقیت بست.