چرا باید نشست سه‌جانبه ترامپ، شی جین‌پینگ و پوتین برگزار شود؟
چگونه از تکرار یک یالتای دیگر جلوگیری کنیم؟
کوپچان در فارن‌افرز پیشنهاد می‌کند ترامپ با رهبران چین و روسیه نشست سه‌جانبه برگزار کند تا بحران‌های جهانی، از جمله جنگ ایران و اوکراین، مدیریت شوند. او معتقد است آمریکا برای خروج از جنگ ایران به همکاری چین نیاز دارد و پکن می‌تواند با محدود کردن حمایت‌های فناورانه از تهران و اعمال فشار دیپلماتیک، زمینه توافق را فراهم کند. به باور او، گفت‌وگوی قدرت‌های بزرگ می‌تواند از تشدید درگیری‌ها جلوگیری کند.
نها چند روز دیگر، ممکن است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شی جین‌پینگ، رهبر چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در حاشیه نشست هفته آینده سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین، نشستی سه‌جانبه برگزار کنند.به گزارش وال‌استریت ژورنال، پوتین ماه گذشته ایده گفت‌وگوی سه‌جانبه را به‌عنوان فرصتی برای بحث درباره پایان دادن به جنگ اوکراین مطرح کرده بود.
هنوز هیچ برنامه قطعی‌ای برای این نشست اعلام نشده است، اما حتی احتمال برگزاری آن نیز نگرانی‌های گسترده‌ای برانگیخته است.رادوسواف سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، درباره تکرار کنفرانس یالتای سال ۱۹۴۵ هشدار داده است؛ کنفرانسی که در آن فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، و وینستون چرچیل، نخست‌وزیر بریتانیا، در برابر تلاش ژوزف استالین، رهبر شوروی، برای تسلط اتحاد جماهیر شوروی بر اروپای شرقی تسلیم شدند.
کریس کونز، سناتور آمریکایی، نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«هیچ مذاکره‌ای درباره آینده اوکراین نباید بدون حضور اوکراین بر سر میز انجام شود؛ و تا زمانی که ترامپ در هر فرصتی نشانه‌هایی از ضعف و فرمان‌برداری در برابر شی و پوتین نشان می‌دهد، هیچ مذاکره واقعی‌ای امکان‌پذیر نیست.»
این نگرانی‌ها کاملاً موجه‌اند. ترامپ سابقه نزدیکی با رهبران اقتدارگرا و پشت کردن به متحدان دموکراتیک آمریکا را دارد.اگر او با شی و پوتین پشت میز مذاکره بنشیند، باید مراقب باشد منافع شرکای اروپایی و آسیایی آمریکا را که در آن نشست حضور ندارند، قربانی نکند.
همچنین با توجه به شخصیت‌های سرسخت و اراده‌گرای این سه رهبر و منافع ملی متعارض آنها ــ منافعی که ایالات متحده را در برابر مشارکتی قرار داده که شی جین‌پینگ آن را «مشارکت بدون محدودیت» میان چین و روسیه توصیف می‌کند ــ ممکن است این نشست در مسائل مهم، دستاورد چندانی نداشته باشد.
بااین‌حال، تصمیم ترامپ برای شرکت در نشستی با شی و پوتین تصمیم درستی خواهد بود.هیچ رئیس‌جمهور آمریکایی تاکنون نشست سه‌جانبه‌ای با رهبران چین و روسیه برگزار نکرده است. گفت‌وگوهای پیشنهادی می‌تواند یخ روابط را بشکند و به عادی‌سازی گفت‌وگویی کمک کند که جهان به‌شدت به آن نیاز دارد.
اقتدارگرایی از میان نخواهد رفت. بنابراین حکومت‌های اقتدارگرا و دموکراسی‌ها باید یاد بگیرند نه‌تنها در کنار یکدیگر زندگی کنند، بلکه برای مهار رقابت‌های ژئوپلیتیکی و مقابله با چالش‌های جهانی در دنیایی به‌هم‌پیوسته، با یکدیگر همکاری داشته باشند.
برای آمریکایی‌ها آسان نخواهد بود که با کشورهایی مانند روسیه و چین کنار بیایند؛ کشورهایی که نظام‌های سیاسی آنها با تعهد آمریکا به گسترش دموکراسی در تعارض قرار دارد.اما ترامپ با تعامل با رهبران مهم‌ترین حکومت‌های اقتدارگرای جهان، گامی جسورانه در مسیر درست برمی‌دارد.
اگر او با شی و پوتین دیدار کند، باید انتظارات خود را محدود نگه دارد و بر دستیابی به پیشرفت‌هایی معنادار، هرچند محدود، در تعداد کمی از مسائل اساسی تمرکز کند؛ مسائلی که گفت‌وگوی سه‌جانبه می‌تواند به حل آنها کمک کند.
از جمله این مسائل می‌توان به کانون‌های بحرانی شبه‌جزیره کره، اوکراین و ایران و همچنین کنترل تسلیحات و ثبات راهبردی اشاره کرد.اما حتی اگر این نشست هیچ نتیجه ملموسی نداشته باشد، باز هم برگزاری آن ارزشمند خواهد بود.
ترامپ، شی و پوتین با این اقدام، راه را برای جانشینان خود هموار می‌کنند تا همکاری قدرت‌های بزرگ را فراتر از اختلافات ایدئولوژیک پیش ببرند و به ثبات جهانی ازهم‌گسیخته کمک کنند.
تلاش هماهنگ قدرت‌های بزرگ
من پیش‌تر نیز استدلال کرده‌ام ــ از جمله در مقاله‌ای که سال ۲۰۲۱ همراه با ریچارد هاس در فارن‌افرز منتشر کردم ــ که تشکیل نوعی «کنسرت جهانی» یا نظام هماهنگی قدرت‌های بزرگ، بهترین امید برای مهار رقابت‌های ژئوپلیتیکی و امکان‌پذیر کردن اقدام جمعی در جهان چندقطبی است.
منظور از کنسرت جهانی، یک گروه هدایت‌کننده غیررسمی متشکل از قدرت‌های بزرگ است که از الگوی «کنسرت اروپا» در قرن نوزدهم الهام می‌گیرد.علاوه بر ایالات متحده، چین و روسیه، چنین نظام جدیدی باید هند، ژاپن، اتحادیه اروپا و نمایندگانی از آفریقا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا را نیز در بر بگیرد.
نظام‌های هماهنگی قدرت‌های بزرگ، برای دستیابی به کارآمدی بیشتر، از میزان نمایندگی فراگیر می‌کاهند و تنها به کشورهایی کرسی می‌دهند که از نفوذ ژئوپلیتیکی کافی برخوردارند و حضورشان ضروری است.این سازوکارها اختلافات ایدئولوژیک را کنار می‌گذارند و دموکراسی‌ها و حکومت‌های اقتدارگرا را گرد هم می‌آورند تا بر همکاری بین‌المللی تمرکز کنند.
ازآنجاکه چنین نظام‌هایی به‌جای تکیه بر رویه‌های الزام‌آور و قابل اجرا، بر ایجاد توافق غیررسمی متکی هستند، می‌توانند در شرایطی موفق عمل کنند که نهادهای رسمی مانند شورای امنیت سازمان ملل متحد فلج شده‌اند و ایالات متحده نیز در تعهد خود به چندجانبه‌گرایی مبتنی بر قواعد دچار تردید شده است.بااین‌حال، هنوز زمان تشکیل یک کنسرت جهانی فرا نرسیده است.
چنین سازوکارهایی تنها زمانی به‌شکلی مؤثر عمل می‌کنند که اعضای آنها به حفظ وضع موجود سرزمینی متعهد باشند، آمادگی خویشتن‌داری راهبردی و پیگیری منافع متقابل را داشته باشند و اختلافات خود را از راه دیپلماسی حل‌وفصل کنند.
تهاجم پوتین به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و تصمیم شی جین‌پینگ برای حمایت از روسیه، دست‌کم در شرایط کنونی، امید به عادی شدن خویشتن‌داری قدرت‌های بزرگ و حل مسالمت‌آمیز اختلافات را از بین برده است.در همین حال، سیاست خارجی ترامپ با شعار «اول آمریکا»، به‌جای اقدام مشترک و منافع متقابل، یک‌جانبه‌گرایی را ترجیح می‌دهد.با وجود این، حتی اگر ترامپ، شی و پوتین رهبران مناسبی در زمان مناسبی برای ایجاد یک گروه هدایت‌کننده قدرت‌های بزرگ نباشند ــ گروهی که دیگر بازیگران مهم نیز سرانجام به آن بپیوندند ــ دیپلماسی ساختارشکنانه ترامپ می‌تواند سابقه مفیدی ایجاد کند.
نشست سال گذشته او با پوتین در آلاسکا و دو نشست امسال او با شی جین‌پینگ، مسلماً بیش از آنکه دستاوردهای محتوایی داشته باشند، با تشریفات و نمایش‌های سیاسی همراه بودند.
بااین‌حال، ترامپ با برداشتن گام بحث‌برانگیزِ پیگیری گفت‌وگوهای مشترک با این دو رهبر، در حال گسترش «پنجره اورتون» در دیپلماسی است؛ به بیان دیگر، دامنه اقداماتی را که از نظر سیاسی برای رؤسای جمهور آینده آمریکا امکان‌پذیر خواهد بود، افزایش می‌دهد.جلوگیری از درگیری قدرت‌های بزرگ و مهار جهانی که به‌طور فزاینده‌ای دچار آشفتگی شده است، مستلزم آن است که ایالات متحده روابطی سازنده با چین و روسیه برقرار کند.ترامپ شایسته آن است که بابت آغاز گفت‌وگوی سه‌جانبه‌ای که جانشینانش می‌توانند آن را ادامه دهند، مورد تقدیر قرار گیرد.
جنگ و صلح
اگر ترامپ، شی و پوتین در شنژن دیدار کنند، باید بر کاهش تنش در مهم‌ترین کانون‌های بحرانی ژئوپلیتیکی تمرکز کنند.شبه‌جزیره کره مناسب‌ترین فرصت را برای همکاری این سه رهبر فراهم می‌کند.در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ماه سپتامبر، لی جائه‌میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی، طرحی بلندپروازانه برای عادی‌سازی روابط با پیونگ‌یانگ ارائه کرد.
یکی از پیشنهادهای این طرح، جایگزینی توافق آتش‌بس سال ۱۹۵۳ شبه‌جزیره کره با یک «نظام صلح» بود؛ نظامی که بر «احترام به نظام‌های سیاسی یکدیگر و پذیرش تفاوت‌های متقابل» تأکید داشته باشد.لی در چارچوب این طرح، رویکردی مرحله‌ای را برای خلع سلاح هسته‌ای کره شمالی پیشنهاد کرده است.
بر اساس این رویکرد، ابتدا توسعه تسلیحات متوقف می‌شود و سپس زرادخانه سلاح‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک پیونگ‌یانگ به‌تدریج کاهش می‌یابد تا سرانجام شبه‌جزیره کره عاری از تسلیحات هسته‌ای شود.پیشنهاد جسورانه لی می‌تواند منافع آمریکا، چین و روسیه را در یک راستا قرار دهد.ترامپ به‌روشنی اعلام کرده است که خواهان کاهش تنش در شبه‌جزیره کره است و هم‌اکنون نیز برای برگزاری دیداری با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، تلاش می‌کند.پکن و مسکو برای نفوذ بر کیم با یکدیگر رقابت می‌کنند، اما هر دو خواهان روابطی باثبات میان کره شمالی و جنوبی هستند.ازاین‌رو، ممکن است برای حمایت از پیشنهادهایی با هدف متوقف کردن تولید سلاح‌های هسته‌ای و تشویق گفت‌وگو میان پیونگ‌یانگ و سئول آمادگی داشته باشند.
ترامپ، شی و پوتین باید تلاش کنند از نشست خود با برنامه‌ای برای پیشبرد دستور کار صلح لی خارج شوند.حمایت مشترک از توقف توسعه سلاح‌های هسته‌ای کره شمالی می‌تواند نقطه آغاز مناسبی باشد.چشم‌انداز دستیابی به پیشرفت در پایان دادن به جنگ اوکراین بسیار تیره‌تر است، اما این امکان کاملاً از بین نرفته است.ترامپ باید تلاش کند توانایی روسیه برای ادامه جنگ را تضعیف کند؛ بااین‌حال، او مدت‌هاست در برابر تشدید تحریم‌ها علیه مسکو مقاومت می‌کند.او مرتباً درباره فرصت‌های احتمالی همکاری تجاری با روسیه سخن می‌گوید و حتی در هفته‌های اخیر توافقی با پوتین برای ورود گازوئیل بیشتر روسیه به بازارهای جهانی منعقد کرده و از اجرای دور جدید تحریم‌هایی که کنگره علیه مسکو در نظر گرفته بود، صرف‌نظر کرده است.
ظاهراً ترامپ بیش از آنکه نگران محدود کردن توانایی روسیه برای تأمین مالی جنگ علیه اوکراین باشد، به دنبال کاهش قیمت سوخت است.یک نشست سه‌جانبه می‌تواند فرصتی برای ترامپ فراهم کند تا مسیر خود را تغییر دهد و برای متقاعد کردن شی جین‌پینگ به مهار پوتین تلاش کند.ترامپ وعده داده است جنگ اوکراین را پایان دهد و رهبر چین می‌تواند به تحقق این هدف کمک کند.
شی جین‌پینگ اهرم‌های فشار بسیار مهمی بر پوتین در اختیار دارد.چین از کرملین حمایت دیپلماتیک می‌کند، بزرگ‌ترین خریدار نفت و گاز روسیه است و اصلی‌ترین تأمین‌کننده کالاهای دارای کاربرد دوگانه، مانند نیمه‌رساناها و ماشین‌ابزارهایی محسوب می‌شود که برای تولید تسلیحات روسیه اهمیت حیاتی دارند.شی تاکنون با جنگ پوتین علیه اوکراین همراهی کرده است؛ احتمالاً به این دلیل که این جنگ توجه و منابع آمریکا را از آسیا منحرف می‌کند، موجب اختلاف در ناتو می‌شود و به شی و پوتین امکان می‌دهد خود را رهبران مقاومت جهانی در برابر سلطه غرب معرفی کنند.اما هنگامی که شی و ترامپ در ماه مه امسال دیدار کردند، توافق کردند برای ایجاد «روابطی سازنده مبتنی بر ثبات راهبردی» میان چین و ایالات متحده تلاش کنند.
شی می‌تواند با اعمال فشار بر پوتین برای کاهش تنش، به تحقق این هدف کمک کند.از سوی دیگر، با افزایش پیامدهای جنگ برای شهروندان روسیه، ممکن است کرملین بیش از گذشته آمادگی پذیرش چنین فشاری را داشته باشد.حملات پهپادی اوکراین خسارت‌های قابل توجهی به بخش نفت و شبکه‌های لجستیکی روسیه وارد کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که شهروندان روس با کمبود فزاینده بنزین و دیگر کالاها مواجه شده‌اند.در همین حال، هر ماه حدود ۳۵ هزار سرباز روس در شرق اوکراین کشته می‌شوند یا جراحات شدید می‌بینند.
اگر ترامپ با شی و پوتین دیدار کند، باید انتظارات خود را محدود نگه دارد و بر دستیابی به پیشرفت‌هایی معنادار، هرچند محدود، در تعداد کمی از مسائل اساسی تمرکز کند؛ مسائلی که گفت‌وگوی سه‌جانبه می‌تواند به حل آنها کمک کند. از جمله این مسائل می‌توان به کانون‌های بحرانی شبه‌جزیره کره، اوکراین و ایران و همچنین کنترل تسلیحات و ثبات راهبردی اشاره کرد.
این وضعیت پوتین را ناچار کرده است به گزینه نامحبوب افزایش بسیج نیروهای نظامی فکر کند.در شرایطی که هیچ پیروزی نظامی روشنی در میدان نبرد قابل مشاهده نیست، پوتین دلایلی برای بررسی راه خروج دیپلماتیک از جنگ دارد.ترامپ و شی می‌توانند پوتین را تحت فشار قرار دهند تا مجموعه‌ای از اقدامات محدود اما مهم را برای کاهش تنش بپذیرد.این اقدامات می‌تواند شامل توافقی میان روسیه و اوکراین باشد که با میانجیگری و نظارت واشنگتن و پکن شکل بگیرد و حملات به تأسیسات و زیرساخت‌های انرژی، اهداف غیرنظامی و کشتیرانی تجاری را متوقف کند.
ترامپ و شی همچنین می‌توانند مشترکاً بر پوتین فشار بیاورند تا از اقداماتی که ممکن است موجب گسترش جنگ شوند، خودداری کند.از جمله این اقدامات می‌توان به ورود پهپادهای روسی به حریم هوایی ناتو، خرابکاری در زیرساخت‌های اروپایی و تهدید به استفاده از سلاح‌های هسته‌ای اشاره کرد.چنین فشاری، همراه با جذابیت بهبود روابط دیپلماتیک و تجاری با ایالات متحده، ممکن است پوتین را متقاعد کند که دست‌کم در برخی از این مسائل عقب‌نشینی کند.
گفت‌وگوی صریح درباره تنگه‌ها
ترامپ همچنین می‌تواند از نشست سه‌جانبه برای درخواست کمک به خروج ایالات متحده از جنگ ایران استفاده کند؛ باتلاقی که به آشوب منطقه‌ای و افزایش شدید قیمت نفت منجر شده است.
در شرایطی که تهران همچنان خواسته‌های حداکثری مطرح می‌کند و جنگ موجب اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه‌های هرمز و باب‌المندب شده است، ترامپ به راهی برای خروج از این وضعیت نیاز دارد.تاکنون نه شی جین‌پینگ و نه پوتین تمایلی به کمک نشان نداده‌اند.
چین همچنان نفت ایران را خریداری می‌کند و اطلاعات نظامی و اقلام دارای کاربرد دوگانه در اختیار تهران قرار می‌دهد؛ اقلامی که در نهایت در پهپادها و موشک‌های ایرانی به کار گرفته می‌شوند.روسیه نیز داده‌های ماهواره‌ای برای هدف‌گیری، مهمات، فناوری پیشرفته پهپادی و پشتیبانی لجستیکی فراهم می‌کند.
پکن و مسکو هر دو از اینکه ایالات متحده درگیر جنگی باقی بماند که شکاف‌های میان رأی‌دهندگان آمریکایی را تشدید و ناتو را دچار اختلاف می‌کند، خرسند هستند.روسیه به‌عنوان یکی از صادرکنندگان بزرگ انرژی، از افزایش قیمت نفت ناشی از این جنگ سود می‌برد.بنابراین تلاش برای وادار کردن پوتین به توقف حمایت از ایران احتمالاً بی‌نتیجه خواهد بود.اما چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت در جهان است و پکن از کاهش قیمت انرژی از طریق تثبیت صادرات خاورمیانه منفعت مستقیم می‌برد.
اگرچه ذخایر بزرگ نفتی چین تاکنون اقتصاد این کشور را تا حدی در برابر افزایش قیمت نفت محافظت کرده‌اند، این ذخایر به میزان قابل توجهی کاهش یافته‌اند.واردات نفت خام چین بار دیگر رو به افزایش گذاشته است و اگر جنگ ادامه پیدا کند، اقتصاد این کشور بیش از گذشته در معرض آسیب ناشی از قیمت‌های بالای انرژی قرار خواهد گرفت.همچنین چین به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده کالا در جهان، از تأثیر منفی قیمت‌های بالای انرژی بر رشد اقتصادی جهانی آسیب می‌بیند.بنابراین ممکن است شی جین‌پینگ آمادگی داشته باشد به ترامپ برای پایان دادن به جنگ کمک کند.ترامپ باید از شی بخواهد جریان انتقال اقلام چینی دارای کاربرد دوگانه به ایران را متوقف کند یا دست‌کم کاهش دهد.
محاصره دریایی واشنگتن و تحریم‌های مالی و تجاری علیه تهران، تاکنون به اقتصاد ایران و زنجیره‌های تأمین نظامی این کشور آسیب وارد کرده‌اند.اگر پکن ارسال فناوری‌های چینی به ایران را متوقف کند، می‌تواند انزوای اقتصادی تهران را تشدید کند و به متقاعد کردن ایران برای مذاکره درباره پایان دادن به درگیری کمک کند.
شی همچنین می‌تواند بر ایران فشار بیاورد تا از خواسته‌هایی که نویسنده آنها را غیرواقع‌بینانه می‌داند، برای پایان دادن به جنگ صرف‌نظر کند.
از جمله این خواسته‌ها، خروج نیروهای آمریکایی از خلیج فارس، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و لغو تحریم‌های اقتصادی است.واشنگتن ممکن است آمادگی ارائه برخی تسهیلات اقتصادی را داشته باشد، اما تنها در چارچوب مذاکرات پس از جنگ و با هدف دستیابی به توافقی که برنامه هسته‌ای ایران را محدود کند.
شی می‌تواند با ترغیب ایران به پذیرش شرایطی معتبر برای پایان دادن به درگیری فوری، راه را برای آغاز چنین مذاکراتی هموار کند.
آغازی تازه
ترامپ علاوه بر تلاش برای حل‌وفصل درگیری‌های کنونی، باید با پیگیری مذاکرات کنترل تسلیحات با شی و پوتین، برای تقویت ثبات راهبردی در آینده نیز اقدام کند.تمام توافق‌های کنترل تسلیحاتی که میان واشنگتن و مسکو مذاکره و منعقد شده بودند، منقضی شده‌اند.
آخرین پیمان هسته‌ای آنها، موسوم به «نیو استارت» (New START)، در ماه فوریه به پایان رسید.
اکنون هیچ سقف الزام‌آوری برای زرادخانه‌های راهبردی آمریکا و روسیه وجود ندارد و بازرسی‌های منظم، تبادل داده‌ها یا اطلاع‌رسانی درباره رزمایش‌های هسته‌ای نیز انجام نمی‌شود.این وضعیتِ بدون محدودیت در حوزه تسلیحات هسته‌ای به‌ویژه خطرناک است؛ زیرا روسیه در جریان جنگ اوکراین مرتباً تهدیدهای هسته‌ای مطرح کرده و کرملین نیز به اقداماتی تحریک‌آمیز، مانند فرستادن پهپادهای حامل مواد منفجره به حریم هوایی ناتو، تمایل نشان داده است.
ترامپ در ماه اکتبر به‌درستی پیشنهاد کرد که گفت‌وگو درباره کنترل تسلیحات هسته‌ای در دستور کار نشست سه‌جانبه قرار گیرد.چین مدت‌هاست از ورود به مذاکرات کنترل تسلیحات خودداری می‌کند.استدلال پکن این است که وقتی زرادخانه هسته‌ای آن بسیار کوچک‌تر از زرادخانه آمریکا و روسیه است، نباید ملزم به محدود کردن برنامه هسته‌ای خود باشد.
اما چین با سرعت در حال گسترش و نوسازی زرادخانه هسته‌ای خود است.پنتاگون پیش‌بینی کرده است که چین تا سال ۲۰۳۰ بیش از هزار کلاهک هسته‌ای عملیاتی در اختیار خواهد داشت.
این میزان چین را تقریباً در همان سطح آمریکا و روسیه قرار می‌دهد؛ کشورهایی که هرکدام حدود ۱۸۰۰ کلاهک هسته‌ای عملیاتی در زرادخانه خود دارند.با توجه به نامشخص بودن مسیر آینده روابط آمریکا و چین، بی‌ثباتی در شبه‌جزیره کره و روابط پرتنش چین با تایوان که خطر درگیری در شرق آسیا را افزایش می‌دهد، پکن باید بخشی از گفت‌وگوهای سطح بالای کنترل تسلیحات هسته‌ای باشد.
واقع‌بینانه آن است که ترامپ در این مرحله کار چندانی فراتر از آغاز این گفت‌وگو و دعوت از شی و پوتین برای ادامه آن در مذاکرات سه‌جانبه آینده نتواند انجام دهد.این مذاکرات آینده باید به‌وسیله گروه‌هایی از دیپلمات‌ها و کارشناسان کنترل تسلیحات هدایت شوند.
در گفت‌وگوهای بعدی، سه کشور باید علاوه بر تعیین سقف برای ذخایر تسلیحات هسته‌ای، درباره ارتباطات نظامی مستقیم، سازوکارهای مدیریت بحران، اطلاع‌رسانی درباره رزمایش‌های نظامی، مقابله با اشاعه تسلیحات و دیگر اقداماتی که می‌توانند به ثبات راهبردی کمک کنند، مذاکره کنند.
حفظ خطوط قرمز
ترامپ می‌تواند موضوعات متعدد دیگری را نیز به دستور کار نشست اضافه کند؛ از جمله تجارت، امنیت انرژی و تنظیم‌گری هوش مصنوعی.اما باید از گفت‌وگویی بسیار گسترده که در نهایت به هیچ نتیجه‌ای نمی‌رسد، پرهیز کند.
بااین‌حال، ممکن است بتواند با پیشنهاد یک ابتکار سه‌جانبه در حوزه‌ای که همکاری در آن نسبتاً آسان است، به موفقیتی سریع دست یابد.برای مثال، سه کشور می‌توانند مأموریت پزشکی مشترکی برای مقابله با بیماری ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو ترتیب دهند یا عملیات امدادرسانی مشترکی برای ارسال کمک‌های بشردوستانه به غزه یا یمن اجرا کنند.
اقدامی ملموس و علنی از این دست نشان خواهد داد که گفت‌وگوی سه‌جانبه می‌تواند به همکاری عملی و امکان‌پذیر منجر شود.بااین‌حال، ترامپ باید مراقب باشد که اشتیاق بیش از اندازه برای دستیابی به موفقیت، به شی و پوتین اجازه ندهد از او امتیاز بگیرند.نشست سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه تنها دو هفته پس از آن برگزار می‌شود که رأی‌دهندگان آمریکایی در انتخابات میان‌دوره‌ای، شکست تاریخی و سنگینی به ترامپ و حزب او تحمیل کردند.
ترامپ همچنین می‌تواند از نشست سه‌جانبه برای درخواست کمک به خروج ایالات متحده از جنگ ایران استفاده کند؛ باتلاقی که به آشوب منطقه‌ای و افزایش شدید قیمت نفت منجر شده است.
رئیس‌جمهوری که به حساسیت بیش از اندازه نسبت به انتقاد شهرت دارد، ممکن است برای کسب یک موفقیت در سیاست خارجی، وسوسه شود امتیازهایی به پکن و مسکو بدهد.او باید از دستیابی به توافقی پشت درهای بسته درباره اوکراین، که سپس بخواهد آن را بر کی‌یف و حامیان اروپایی‌اش تحمیل کند، خودداری کند.
به همین ترتیب، ترامپ باید حتی در شرایطی که برای حل مسائل کره شمالی، اوکراین و ایران از شی جین‌پینگ کمک می‌خواهد، موضع خود درباره تایوان را حفظ کند.در غیر این صورت، ترامپ در پایان نشست سه‌جانبه، بدترین نگرانی‌های کسانی را که از شکل‌گیری یالتایی جدید بیم داشتند، تأیید خواهد کرد.تسلیم شدن در برابر شی و پوتین، متحدان واشنگتن را از آمریکا دور خواهد کرد، تصویری از ضعف این کشور ارائه خواهد داد و بازدارندگی جهانی را تضعیف خواهد کرد.
ترامپ همچنین باید نحوه نمایش و بازتاب سیاسی نشست سه‌جانبه را با دقت مدیریت کند.پوتین متهمی است که به‌عنوان جنایتکار جنگی تحت پیگرد قرار دارد و همچنان جنگ تجاوزکارانه و بی‌رحمانه‌ای را علیه اوکراین دنبال می‌کند.هنوز بسیار زود است که اجازه داده شود او از انزوای تنبیهی خارج شود.همچنین، اگرچه واشنگتن حق دارد به دنبال ایجاد رابطه کاری مناسب با پکن باشد، اکنون زمان آن رسیده است که «دوستی واقعاً بزرگ» ترامپ با شی جین‌پینگ ثمره‌ای داشته باشد.ترامپ باید با جدیت و عمل‌گرایی وارد مذاکرات شود و بکوشد نشان دهد واشنگتن، پکن و مسکو می‌توانند برای کمک به صلح و ثبات جهانی با یکدیگر همکاری کنند.نشست هفته آینده قرار نیست به این زودی‌ها عصر تازه‌ای از همکاری قدرت‌های بزرگ را آغاز کند.حتی ممکن است هیچ دستاورد مشخصی نیز نداشته باشد.
بااین‌حال، این دیدار سابقه‌ای ارزشمند ایجاد خواهد کرد.ترامپ صرفاً با نشستن پشت میز مذاکره با شی و پوتین، گفت‌وگویی سه‌جانبه را آغاز خواهد کرد که مدت‌هاست جهان به آن نیاز دارد.
درباره نویسنده
- چارلز کوپچان
استاد روابط بین‌الملل دانشگاه جورج‌تاون آمریکا و پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی آمریکا (CFR)
نها چند روز دیگر، ممکن است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شی جین‌پینگ، رهبر چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در حاشیه نشست هفته آینده سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین، نشستی سه‌جانبه برگزار کنند.به گزارش وال‌استریت ژورنال، پوتین ماه گذشته ایده گفت‌وگوی سه‌جانبه را به‌عنوان فرصتی برای بحث درباره پایان دادن به جنگ اوکراین مطرح کرده بود.
هنوز هیچ برنامه قطعی‌ای برای این نشست اعلام نشده است، اما حتی احتمال برگزاری آن نیز نگرانی‌های گسترده‌ای برانگیخته است.رادوسواف سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، درباره تکرار کنفرانس یالتای سال ۱۹۴۵ هشدار داده است؛ کنفرانسی که در آن فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، و وینستون چرچیل، نخست‌وزیر بریتانیا، در برابر تلاش ژوزف استالین، رهبر شوروی، برای تسلط اتحاد جماهیر شوروی بر اروپای شرقی تسلیم شدند.
کریس کونز، سناتور آمریکایی، نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«هیچ مذاکره‌ای درباره آینده اوکراین نباید بدون حضور اوکراین بر سر میز انجام شود؛ و تا زمانی که ترامپ در هر فرصتی نشانه‌هایی از ضعف و فرمان‌برداری در برابر شی و پوتین نشان می‌دهد، هیچ مذاکره واقعی‌ای امکان‌پذیر نیست.»
این نگرانی‌ها کاملاً موجه‌اند. ترامپ سابقه نزدیکی با رهبران اقتدارگرا و پشت کردن به متحدان دموکراتیک آمریکا را دارد.اگر او با شی و پوتین پشت میز مذاکره بنشیند، باید مراقب باشد منافع شرکای اروپایی و آسیایی آمریکا را که در آن نشست حضور ندارند، قربانی نکند.
همچنین با توجه به شخصیت‌های سرسخت و اراده‌گرای این سه رهبر و منافع ملی متعارض آنها ــ منافعی که ایالات متحده را در برابر مشارکتی قرار داده که شی جین‌پینگ آن را «مشارکت بدون محدودیت» میان چین و روسیه توصیف می‌کند ــ ممکن است این نشست در مسائل مهم، دستاورد چندانی نداشته باشد.
بااین‌حال، تصمیم ترامپ برای شرکت در نشستی با شی و پوتین تصمیم درستی خواهد بود.هیچ رئیس‌جمهور آمریکایی تاکنون نشست سه‌جانبه‌ای با رهبران چین و روسیه برگزار نکرده است. گفت‌وگوهای پیشنهادی می‌تواند یخ روابط را بشکند و به عادی‌سازی گفت‌وگویی کمک کند که جهان به‌شدت به آن نیاز دارد.
اقتدارگرایی از میان نخواهد رفت. بنابراین حکومت‌های اقتدارگرا و دموکراسی‌ها باید یاد بگیرند نه‌تنها در کنار یکدیگر زندگی کنند، بلکه برای مهار رقابت‌های ژئوپلیتیکی و مقابله با چالش‌های جهانی در دنیایی به‌هم‌پیوسته، با یکدیگر همکاری داشته باشند.
برای آمریکایی‌ها آسان نخواهد بود که با کشورهایی مانند روسیه و چین کنار بیایند؛ کشورهایی که نظام‌های سیاسی آنها با تعهد آمریکا به گسترش دموکراسی در تعارض قرار دارد.اما ترامپ با تعامل با رهبران مهم‌ترین حکومت‌های اقتدارگرای جهان، گامی جسورانه در مسیر درست برمی‌دارد.
اگر او با شی و پوتین دیدار کند، باید انتظارات خود را محدود نگه دارد و بر دستیابی به پیشرفت‌هایی معنادار، هرچند محدود، در تعداد کمی از مسائل اساسی تمرکز کند؛ مسائلی که گفت‌وگوی سه‌جانبه می‌تواند به حل آنها کمک کند.
از جمله این مسائل می‌توان به کانون‌های بحرانی شبه‌جزیره کره، اوکراین و ایران و همچنین کنترل تسلیحات و ثبات راهبردی اشاره کرد.اما حتی اگر این نشست هیچ نتیجه ملموسی نداشته باشد، باز هم برگزاری آن ارزشمند خواهد بود.
ترامپ، شی و پوتین با این اقدام، راه را برای جانشینان خود هموار می‌کنند تا همکاری قدرت‌های بزرگ را فراتر از اختلافات ایدئولوژیک پیش ببرند و به ثبات جهانی ازهم‌گسیخته کمک کنند.
تلاش هماهنگ قدرت‌های بزرگ
من پیش‌تر نیز استدلال کرده‌ام ــ از جمله در مقاله‌ای که سال ۲۰۲۱ همراه با ریچارد هاس در فارن‌افرز منتشر کردم ــ که تشکیل نوعی «کنسرت جهانی» یا نظام هماهنگی قدرت‌های بزرگ، بهترین امید برای مهار رقابت‌های ژئوپلیتیکی و امکان‌پذیر کردن اقدام جمعی در جهان چندقطبی است.
منظور از کنسرت جهانی، یک گروه هدایت‌کننده غیررسمی متشکل از قدرت‌های بزرگ است که از الگوی «کنسرت اروپا» در قرن نوزدهم الهام می‌گیرد.علاوه بر ایالات متحده، چین و روسیه، چنین نظام جدیدی باید هند، ژاپن، اتحادیه اروپا و نمایندگانی از آفریقا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا را نیز در بر بگیرد.
نظام‌های هماهنگی قدرت‌های بزرگ، برای دستیابی به کارآمدی بیشتر، از میزان نمایندگی فراگیر می‌کاهند و تنها به کشورهایی کرسی می‌دهند که از نفوذ ژئوپلیتیکی کافی برخوردارند و حضورشان ضروری است.این سازوکارها اختلافات ایدئولوژیک را کنار می‌گذارند و دموکراسی‌ها و حکومت‌های اقتدارگرا را گرد هم می‌آورند تا بر همکاری بین‌المللی تمرکز کنند.
ازآنجاکه چنین نظام‌هایی به‌جای تکیه بر رویه‌های الزام‌آور و قابل اجرا، بر ایجاد توافق غیررسمی متکی هستند، می‌توانند در شرایطی موفق عمل کنند که نهادهای رسمی مانند شورای امنیت سازمان ملل متحد فلج شده‌اند و ایالات متحده نیز در تعهد خود به چندجانبه‌گرایی مبتنی بر قواعد دچار تردید شده است.بااین‌حال، هنوز زمان تشکیل یک کنسرت جهانی فرا نرسیده است.
چنین سازوکارهایی تنها زمانی به‌شکلی مؤثر عمل می‌کنند که اعضای آنها به حفظ وضع موجود سرزمینی متعهد باشند، آمادگی خویشتن‌داری راهبردی و پیگیری منافع متقابل را داشته باشند و اختلافات خود را از راه دیپلماسی حل‌وفصل کنند.
تهاجم پوتین به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و تصمیم شی جین‌پینگ برای حمایت از روسیه، دست‌کم در شرایط کنونی، امید به عادی شدن خویشتن‌داری قدرت‌های بزرگ و حل مسالمت‌آمیز اختلافات را از بین برده است.در همین حال، سیاست خارجی ترامپ با شعار «اول آمریکا»، به‌جای اقدام مشترک و منافع متقابل، یک‌جانبه‌گرایی را ترجیح می‌دهد.با وجود این، حتی اگر ترامپ، شی و پوتین رهبران مناسبی در زمان مناسبی برای ایجاد یک گروه هدایت‌کننده قدرت‌های بزرگ نباشند ــ گروهی که دیگر بازیگران مهم نیز سرانجام به آن بپیوندند ــ دیپلماسی ساختارشکنانه ترامپ می‌تواند سابقه مفیدی ایجاد کند.
نشست سال گذشته او با پوتین در آلاسکا و دو نشست امسال او با شی جین‌پینگ، مسلماً بیش از آنکه دستاوردهای محتوایی داشته باشند، با تشریفات و نمایش‌های سیاسی همراه بودند.
بااین‌حال، ترامپ با برداشتن گام بحث‌برانگیزِ پیگیری گفت‌وگوهای مشترک با این دو رهبر، در حال گسترش «پنجره اورتون» در دیپلماسی است؛ به بیان دیگر، دامنه اقداماتی را که از نظر سیاسی برای رؤسای جمهور آینده آمریکا امکان‌پذیر خواهد بود، افزایش می‌دهد.جلوگیری از درگیری قدرت‌های بزرگ و مهار جهانی که به‌طور فزاینده‌ای دچار آشفتگی شده است، مستلزم آن است که ایالات متحده روابطی سازنده با چین و روسیه برقرار کند.ترامپ شایسته آن است که بابت آغاز گفت‌وگوی سه‌جانبه‌ای که جانشینانش می‌توانند آن را ادامه دهند، مورد تقدیر قرار گیرد.
جنگ و صلح
اگر ترامپ، شی و پوتین در شنژن دیدار کنند، باید بر کاهش تنش در مهم‌ترین کانون‌های بحرانی ژئوپلیتیکی تمرکز کنند.شبه‌جزیره کره مناسب‌ترین فرصت را برای همکاری این سه رهبر فراهم می‌کند.در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ماه سپتامبر، لی جائه‌میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی، طرحی بلندپروازانه برای عادی‌سازی روابط با پیونگ‌یانگ ارائه کرد.
یکی از پیشنهادهای این طرح، جایگزینی توافق آتش‌بس سال ۱۹۵۳ شبه‌جزیره کره با یک «نظام صلح» بود؛ نظامی که بر «احترام به نظام‌های سیاسی یکدیگر و پذیرش تفاوت‌های متقابل» تأکید داشته باشد.لی در چارچوب این طرح، رویکردی مرحله‌ای را برای خلع سلاح هسته‌ای کره شمالی پیشنهاد کرده است.
بر اساس این رویکرد، ابتدا توسعه تسلیحات متوقف می‌شود و سپس زرادخانه سلاح‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک پیونگ‌یانگ به‌تدریج کاهش می‌یابد تا سرانجام شبه‌جزیره کره عاری از تسلیحات هسته‌ای شود.پیشنهاد جسورانه لی می‌تواند منافع آمریکا، چین و روسیه را در یک راستا قرار دهد.ترامپ به‌روشنی اعلام کرده است که خواهان کاهش تنش در شبه‌جزیره کره است و هم‌اکنون نیز برای برگزاری دیداری با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، تلاش می‌کند.پکن و مسکو برای نفوذ بر کیم با یکدیگر رقابت می‌کنند، اما هر دو خواهان روابطی باثبات میان کره شمالی و جنوبی هستند.ازاین‌رو، ممکن است برای حمایت از پیشنهادهایی با هدف متوقف کردن تولید سلاح‌های هسته‌ای و تشویق گفت‌وگو میان پیونگ‌یانگ و سئول آمادگی داشته باشند.
ترامپ، شی و پوتین باید تلاش کنند از نشست خود با برنامه‌ای برای پیشبرد دستور کار صلح لی خارج شوند.حمایت مشترک از توقف توسعه سلاح‌های هسته‌ای کره شمالی می‌تواند نقطه آغاز مناسبی باشد.چشم‌انداز دستیابی به پیشرفت در پایان دادن به جنگ اوکراین بسیار تیره‌تر است، اما این امکان کاملاً از بین نرفته است.ترامپ باید تلاش کند توانایی روسیه برای ادامه جنگ را تضعیف کند؛ بااین‌حال، او مدت‌هاست در برابر تشدید تحریم‌ها علیه مسکو مقاومت می‌کند.او مرتباً درباره فرصت‌های احتمالی همکاری تجاری با روسیه سخن می‌گوید و حتی در هفته‌های اخیر توافقی با پوتین برای ورود گازوئیل بیشتر روسیه به بازارهای جهانی منعقد کرده و از اجرای دور جدید تحریم‌هایی که کنگره علیه مسکو در نظر گرفته بود، صرف‌نظر کرده است.
ظاهراً ترامپ بیش از آنکه نگران محدود کردن توانایی روسیه برای تأمین مالی جنگ علیه اوکراین باشد، به دنبال کاهش قیمت سوخت است.یک نشست سه‌جانبه می‌تواند فرصتی برای ترامپ فراهم کند تا مسیر خود را تغییر دهد و برای متقاعد کردن شی جین‌پینگ به مهار پوتین تلاش کند.ترامپ وعده داده است جنگ اوکراین را پایان دهد و رهبر چین می‌تواند به تحقق این هدف کمک کند.
شی جین‌پینگ اهرم‌های فشار بسیار مهمی بر پوتین در اختیار دارد.چین از کرملین حمایت دیپلماتیک می‌کند، بزرگ‌ترین خریدار نفت و گاز روسیه است و اصلی‌ترین تأمین‌کننده کالاهای دارای کاربرد دوگانه، مانند نیمه‌رساناها و ماشین‌ابزارهایی محسوب می‌شود که برای تولید تسلیحات روسیه اهمیت حیاتی دارند.شی تاکنون با جنگ پوتین علیه اوکراین همراهی کرده است؛ احتمالاً به این دلیل که این جنگ توجه و منابع آمریکا را از آسیا منحرف می‌کند، موجب اختلاف در ناتو می‌شود و به شی و پوتین امکان می‌دهد خود را رهبران مقاومت جهانی در برابر سلطه غرب معرفی کنند.اما هنگامی که شی و ترامپ در ماه مه امسال دیدار کردند، توافق کردند برای ایجاد «روابطی سازنده مبتنی بر ثبات راهبردی» میان چین و ایالات متحده تلاش کنند.
شی می‌تواند با اعمال فشار بر پوتین برای کاهش تنش، به تحقق این هدف کمک کند.از سوی دیگر، با افزایش پیامدهای جنگ برای شهروندان روسیه، ممکن است کرملین بیش از گذشته آمادگی پذیرش چنین فشاری را داشته باشد.حملات پهپادی اوکراین خسارت‌های قابل توجهی به بخش نفت و شبکه‌های لجستیکی روسیه وارد کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که شهروندان روس با کمبود فزاینده بنزین و دیگر کالاها مواجه شده‌اند.در همین حال، هر ماه حدود ۳۵ هزار سرباز روس در شرق اوکراین کشته می‌شوند یا جراحات شدید می‌بینند.
اگر ترامپ با شی و پوتین دیدار کند، باید انتظارات خود را محدود نگه دارد و بر دستیابی به پیشرفت‌هایی معنادار، هرچند محدود، در تعداد کمی از مسائل اساسی تمرکز کند؛ مسائلی که گفت‌وگوی سه‌جانبه می‌تواند به حل آنها کمک کند. از جمله این مسائل می‌توان به کانون‌های بحرانی شبه‌جزیره کره، اوکراین و ایران و همچنین کنترل تسلیحات و ثبات راهبردی اشاره کرد.
این وضعیت پوتین را ناچار کرده است به گزینه نامحبوب افزایش بسیج نیروهای نظامی فکر کند.در شرایطی که هیچ پیروزی نظامی روشنی در میدان نبرد قابل مشاهده نیست، پوتین دلایلی برای بررسی راه خروج دیپلماتیک از جنگ دارد.ترامپ و شی می‌توانند پوتین را تحت فشار قرار دهند تا مجموعه‌ای از اقدامات محدود اما مهم را برای کاهش تنش بپذیرد.این اقدامات می‌تواند شامل توافقی میان روسیه و اوکراین باشد که با میانجیگری و نظارت واشنگتن و پکن شکل بگیرد و حملات به تأسیسات و زیرساخت‌های انرژی، اهداف غیرنظامی و کشتیرانی تجاری را متوقف کند.
ترامپ و شی همچنین می‌توانند مشترکاً بر پوتین فشار بیاورند تا از اقداماتی که ممکن است موجب گسترش جنگ شوند، خودداری کند.از جمله این اقدامات می‌توان به ورود پهپادهای روسی به حریم هوایی ناتو، خرابکاری در زیرساخت‌های اروپایی و تهدید به استفاده از سلاح‌های هسته‌ای اشاره کرد.چنین فشاری، همراه با جذابیت بهبود روابط دیپلماتیک و تجاری با ایالات متحده، ممکن است پوتین را متقاعد کند که دست‌کم در برخی از این مسائل عقب‌نشینی کند.
گفت‌وگوی صریح درباره تنگه‌ها
ترامپ همچنین می‌تواند از نشست سه‌جانبه برای درخواست کمک به خروج ایالات متحده از جنگ ایران استفاده کند؛ باتلاقی که به آشوب منطقه‌ای و افزایش شدید قیمت نفت منجر شده است.
در شرایطی که تهران همچنان خواسته‌های حداکثری مطرح می‌کند و جنگ موجب اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه‌های هرمز و باب‌المندب شده است، ترامپ به راهی برای خروج از این وضعیت نیاز دارد.تاکنون نه شی جین‌پینگ و نه پوتین تمایلی به کمک نشان نداده‌اند.
چین همچنان نفت ایران را خریداری می‌کند و اطلاعات نظامی و اقلام دارای کاربرد دوگانه در اختیار تهران قرار می‌دهد؛ اقلامی که در نهایت در پهپادها و موشک‌های ایرانی به کار گرفته می‌شوند.روسیه نیز داده‌های ماهواره‌ای برای هدف‌گیری، مهمات، فناوری پیشرفته پهپادی و پشتیبانی لجستیکی فراهم می‌کند.
پکن و مسکو هر دو از اینکه ایالات متحده درگیر جنگی باقی بماند که شکاف‌های میان رأی‌دهندگان آمریکایی را تشدید و ناتو را دچار اختلاف می‌کند، خرسند هستند.روسیه به‌عنوان یکی از صادرکنندگان بزرگ انرژی، از افزایش قیمت نفت ناشی از این جنگ سود می‌برد.بنابراین تلاش برای وادار کردن پوتین به توقف حمایت از ایران احتمالاً بی‌نتیجه خواهد بود.اما چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت در جهان است و پکن از کاهش قیمت انرژی از طریق تثبیت صادرات خاورمیانه منفعت مستقیم می‌برد.
اگرچه ذخایر بزرگ نفتی چین تاکنون اقتصاد این کشور را تا حدی در برابر افزایش قیمت نفت محافظت کرده‌اند، این ذخایر به میزان قابل توجهی کاهش یافته‌اند.واردات نفت خام چین بار دیگر رو به افزایش گذاشته است و اگر جنگ ادامه پیدا کند، اقتصاد این کشور بیش از گذشته در معرض آسیب ناشی از قیمت‌های بالای انرژی قرار خواهد گرفت.همچنین چین به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده کالا در جهان، از تأثیر منفی قیمت‌های بالای انرژی بر رشد اقتصادی جهانی آسیب می‌بیند.بنابراین ممکن است شی جین‌پینگ آمادگی داشته باشد به ترامپ برای پایان دادن به جنگ کمک کند.ترامپ باید از شی بخواهد جریان انتقال اقلام چینی دارای کاربرد دوگانه به ایران را متوقف کند یا دست‌کم کاهش دهد.
محاصره دریایی واشنگتن و تحریم‌های مالی و تجاری علیه تهران، تاکنون به اقتصاد ایران و زنجیره‌های تأمین نظامی این کشور آسیب وارد کرده‌اند.اگر پکن ارسال فناوری‌های چینی به ایران را متوقف کند، می‌تواند انزوای اقتصادی تهران را تشدید کند و به متقاعد کردن ایران برای مذاکره درباره پایان دادن به درگیری کمک کند.
شی همچنین می‌تواند بر ایران فشار بیاورد تا از خواسته‌هایی که نویسنده آنها را غیرواقع‌بینانه می‌داند، برای پایان دادن به جنگ صرف‌نظر کند.
از جمله این خواسته‌ها، خروج نیروهای آمریکایی از خلیج فارس، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و لغو تحریم‌های اقتصادی است.واشنگتن ممکن است آمادگی ارائه برخی تسهیلات اقتصادی را داشته باشد، اما تنها در چارچوب مذاکرات پس از جنگ و با هدف دستیابی به توافقی که برنامه هسته‌ای ایران را محدود کند.
شی می‌تواند با ترغیب ایران به پذیرش شرایطی معتبر برای پایان دادن به درگیری فوری، راه را برای آغاز چنین مذاکراتی هموار کند.
آغازی تازه
ترامپ علاوه بر تلاش برای حل‌وفصل درگیری‌های کنونی، باید با پیگیری مذاکرات کنترل تسلیحات با شی و پوتین، برای تقویت ثبات راهبردی در آینده نیز اقدام کند.تمام توافق‌های کنترل تسلیحاتی که میان واشنگتن و مسکو مذاکره و منعقد شده بودند، منقضی شده‌اند.
آخرین پیمان هسته‌ای آنها، موسوم به «نیو استارت» (New START)، در ماه فوریه به پایان رسید.
اکنون هیچ سقف الزام‌آوری برای زرادخانه‌های راهبردی آمریکا و روسیه وجود ندارد و بازرسی‌های منظم، تبادل داده‌ها یا اطلاع‌رسانی درباره رزمایش‌های هسته‌ای نیز انجام نمی‌شود.این وضعیتِ بدون محدودیت در حوزه تسلیحات هسته‌ای به‌ویژه خطرناک است؛ زیرا روسیه در جریان جنگ اوکراین مرتباً تهدیدهای هسته‌ای مطرح کرده و کرملین نیز به اقداماتی تحریک‌آمیز، مانند فرستادن پهپادهای حامل مواد منفجره به حریم هوایی ناتو، تمایل نشان داده است.
ترامپ در ماه اکتبر به‌درستی پیشنهاد کرد که گفت‌وگو درباره کنترل تسلیحات هسته‌ای در دستور کار نشست سه‌جانبه قرار گیرد.چین مدت‌هاست از ورود به مذاکرات کنترل تسلیحات خودداری می‌کند.استدلال پکن این است که وقتی زرادخانه هسته‌ای آن بسیار کوچک‌تر از زرادخانه آمریکا و روسیه است، نباید ملزم به محدود کردن برنامه هسته‌ای خود باشد.
اما چین با سرعت در حال گسترش و نوسازی زرادخانه هسته‌ای خود است.پنتاگون پیش‌بینی کرده است که چین تا سال ۲۰۳۰ بیش از هزار کلاهک هسته‌ای عملیاتی در اختیار خواهد داشت.
این میزان چین را تقریباً در همان سطح آمریکا و روسیه قرار می‌دهد؛ کشورهایی که هرکدام حدود ۱۸۰۰ کلاهک هسته‌ای عملیاتی در زرادخانه خود دارند.با توجه به نامشخص بودن مسیر آینده روابط آمریکا و چین، بی‌ثباتی در شبه‌جزیره کره و روابط پرتنش چین با تایوان که خطر درگیری در شرق آسیا را افزایش می‌دهد، پکن باید بخشی از گفت‌وگوهای سطح بالای کنترل تسلیحات هسته‌ای باشد.
واقع‌بینانه آن است که ترامپ در این مرحله کار چندانی فراتر از آغاز این گفت‌وگو و دعوت از شی و پوتین برای ادامه آن در مذاکرات سه‌جانبه آینده نتواند انجام دهد.این مذاکرات آینده باید به‌وسیله گروه‌هایی از دیپلمات‌ها و کارشناسان کنترل تسلیحات هدایت شوند.
در گفت‌وگوهای بعدی، سه کشور باید علاوه بر تعیین سقف برای ذخایر تسلیحات هسته‌ای، درباره ارتباطات نظامی مستقیم، سازوکارهای مدیریت بحران، اطلاع‌رسانی درباره رزمایش‌های نظامی، مقابله با اشاعه تسلیحات و دیگر اقداماتی که می‌توانند به ثبات راهبردی کمک کنند، مذاکره کنند.
حفظ خطوط قرمز
ترامپ می‌تواند موضوعات متعدد دیگری را نیز به دستور کار نشست اضافه کند؛ از جمله تجارت، امنیت انرژی و تنظیم‌گری هوش مصنوعی.اما باید از گفت‌وگویی بسیار گسترده که در نهایت به هیچ نتیجه‌ای نمی‌رسد، پرهیز کند.
بااین‌حال، ممکن است بتواند با پیشنهاد یک ابتکار سه‌جانبه در حوزه‌ای که همکاری در آن نسبتاً آسان است، به موفقیتی سریع دست یابد.برای مثال، سه کشور می‌توانند مأموریت پزشکی مشترکی برای مقابله با بیماری ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو ترتیب دهند یا عملیات امدادرسانی مشترکی برای ارسال کمک‌های بشردوستانه به غزه یا یمن اجرا کنند.
اقدامی ملموس و علنی از این دست نشان خواهد داد که گفت‌وگوی سه‌جانبه می‌تواند به همکاری عملی و امکان‌پذیر منجر شود.بااین‌حال، ترامپ باید مراقب باشد که اشتیاق بیش از اندازه برای دستیابی به موفقیت، به شی و پوتین اجازه ندهد از او امتیاز بگیرند.نشست سازمان همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه تنها دو هفته پس از آن برگزار می‌شود که رأی‌دهندگان آمریکایی در انتخابات میان‌دوره‌ای، شکست تاریخی و سنگینی به ترامپ و حزب او تحمیل کردند.
ترامپ همچنین می‌تواند از نشست سه‌جانبه برای درخواست کمک به خروج ایالات متحده از جنگ ایران استفاده کند؛ باتلاقی که به آشوب منطقه‌ای و افزایش شدید قیمت نفت منجر شده است.
رئیس‌جمهوری که به حساسیت بیش از اندازه نسبت به انتقاد شهرت دارد، ممکن است برای کسب یک موفقیت در سیاست خارجی، وسوسه شود امتیازهایی به پکن و مسکو بدهد.او باید از دستیابی به توافقی پشت درهای بسته درباره اوکراین، که سپس بخواهد آن را بر کی‌یف و حامیان اروپایی‌اش تحمیل کند، خودداری کند.
به همین ترتیب، ترامپ باید حتی در شرایطی که برای حل مسائل کره شمالی، اوکراین و ایران از شی جین‌پینگ کمک می‌خواهد، موضع خود درباره تایوان را حفظ کند.در غیر این صورت، ترامپ در پایان نشست سه‌جانبه، بدترین نگرانی‌های کسانی را که از شکل‌گیری یالتایی جدید بیم داشتند، تأیید خواهد کرد.تسلیم شدن در برابر شی و پوتین، متحدان واشنگتن را از آمریکا دور خواهد کرد، تصویری از ضعف این کشور ارائه خواهد داد و بازدارندگی جهانی را تضعیف خواهد کرد.
ترامپ همچنین باید نحوه نمایش و بازتاب سیاسی نشست سه‌جانبه را با دقت مدیریت کند.پوتین متهمی است که به‌عنوان جنایتکار جنگی تحت پیگرد قرار دارد و همچنان جنگ تجاوزکارانه و بی‌رحمانه‌ای را علیه اوکراین دنبال می‌کند.هنوز بسیار زود است که اجازه داده شود او از انزوای تنبیهی خارج شود.همچنین، اگرچه واشنگتن حق دارد به دنبال ایجاد رابطه کاری مناسب با پکن باشد، اکنون زمان آن رسیده است که «دوستی واقعاً بزرگ» ترامپ با شی جین‌پینگ ثمره‌ای داشته باشد.ترامپ باید با جدیت و عمل‌گرایی وارد مذاکرات شود و بکوشد نشان دهد واشنگتن، پکن و مسکو می‌توانند برای کمک به صلح و ثبات جهانی با یکدیگر همکاری کنند.نشست هفته آینده قرار نیست به این زودی‌ها عصر تازه‌ای از همکاری قدرت‌های بزرگ را آغاز کند.حتی ممکن است هیچ دستاورد مشخصی نیز نداشته باشد.
بااین‌حال، این دیدار سابقه‌ای ارزشمند ایجاد خواهد کرد.ترامپ صرفاً با نشستن پشت میز مذاکره با شی و پوتین، گفت‌وگویی سه‌جانبه را آغاز خواهد کرد که مدت‌هاست جهان به آن نیاز دارد.
پیشنهادهای مرتبط
حقوق بین‌الملل فقط برای ضعیف‌ها الزام‌آور است
قدرت‌های بزرگ قواعد حقوق بین‌الملل را می‌نویسند، اما هر زمان بخواهند آنها را نقض می‌کنند
جان مرشایمر
تنها کشورهای خلیج فارس می‌توانند به جنگ ایران پایان دهند
پادشاهی‌های عربی باید به واشنگتن و تهران کمک کنند تا بدون از دست دادن آبرو از جنگ خارج شوند
نیت سویسون - آلیسون مینور
اره‌برقی در بوئنوس‌آیرس - آتش در تهران
چرا نمایش خیابانی فقط برای «آقاییِ دلار» مجاز است؟
حسین عباسی‌فر
