افزایش قیمت مرغ، تخممرغ، گوشت و لبنیات را نمیتوان با یک جمله کلی درباره جنگ توضیح داد. جنگ حتماً بر اقتصاد اثر میگذارد؛ نااطمینانی میآورد، هزینه حملونقل و بیمه را بالا میبرد، انتظارات تورمی میسازد و زنجیره تأمین را نگران میکند. اما در ماجرای جهش اخیر قیمت کالاهای اساسی، روایت تولیدکنندگان و فعالان اصلی این زنجیره چیز دیگری میگوید: نقطه آغاز بحران، حذف ارز ترجیحی و جهش ناگهانی هزینه نهادههای تولید بود؛ اتفاقی که پیش از تبدیل جنگ به متهم اصلی سفره مردم رخ داد.
وقتی رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع تبدیلی اتاق بازرگانی میگوید هزینه تولید پس از حذف ارز ترجیحی بهطور میانگین پنج برابر شده و دولت حمایت مؤثری از تولیدکننده نکرده است، این فقط یک گلایه صنفی نیست؛ هشدار درباره فروپاشی منطق تولید است. تولیدکنندهای که نهاده را چند برابر گرانتر میخرد، اما سرمایه در گردش متناسب دریافت نمیکند، یا تولید را کاهش میدهد یا قیمت را بالا میبرد. راه سومی وجود ندارد. اقتصاد با دستور و امید اداره نمیشود؛ زنجیره تولید به نقدینگی، نهاده، قیمت قابل پیشبینی و سیاست پایدار نیاز دارد. نمونه مرغداریها روشن است. وقتی فعالان صنعت مرغ میگویند حذف ارز ترجیحی باعث شد جوجهریزی در اسفند و فروردین حدود ۴۰ درصد کاهش پیدا کند، معنای آن این است که گرانی امروز از چند ماه قبل در زنجیره تولید کاشته شده بود. مرغ امروز، محصول تصمیم دیروز است. اگر در زمستان و ابتدای بهار، جوجهریزی کاهش پیدا کند، چند ماه بعد بازار با کاهش عرضه و افزایش قیمت روبهرو میشود. بنابراین نسبت دادن گرانی امروز صرفاً به جنگ، چشم بستن بر علت اصلی بحران است.
در بخش تخممرغ نیز مسئله همین است. وقتی رئیس اتحادیه مرغداران میهن میگوید مرغداری که در دیماه با ۲۵ میلیارد تومان میتوانست جوجهریزی کند، پس از حذف ارز ترجیحی حتی با ۱۵۰ میلیارد تومان هم قادر به تولید عادی نیست، باید فهمید مسئله فقط گرانی یک قلم کالا نیست؛ مسئله چند برابر شدن نیاز سرمایه در گردش تولید است. دولتی که نهاده را آزاد میکند، اما اعتبار تولیدکننده را آزاد نمیکند، در عمل تولید را به بنبست میبرد.در نهادههای دامی نیز اعداد گویاست. افزایش قیمت سویا از حدود ۲۱ هزار تومان به ۱۱۵ هزار تومان و افزایش قیمت ذرت از حدود ۱۱ هزار تومان به ۴۵ هزار تومان، یعنی شوک مستقیم به غذای مرغ، دام و طیور. چنین افزایشی فقط روی مرغ اثر نمیگذارد؛ به تخممرغ، شیر، لبنیات، گوشت قرمز و کل زنجیره امنیت غذایی منتقل میشود. وقتی نهاده چند برابر میشود، قیمت نهایی نیز دیر یا زود همین فشار را نشان میدهد.خطای اصلی آن بود که حذف ارز ترجیحی بهعنوان یک جابهجایی ساده یارانه از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره معرفی شد. اما تولید، دفتر حسابداری نیست. نمیتوان نهاده را یکشبه چند برابر کرد، بعد وعده داد که با کالابرگ یا یارانه نقدی، اثر آن در انتهای زنجیره جبران خواهد شد. پیش از آنکه کالا به دست مصرفکننده برسد، تولیدکننده باید زنده بماند. اگر مرغدار، دامدار و تولیدکننده لبنیات نتواند تولید کند، کالابرگ نیز فقط قدرت خرید کالایی را وعده میدهد که یا گران شده یا به اندازه کافی در بازار نیست.
مسئولان حق ندارند همه چیز را به جنگ نسبت دهند. جنگ واقعیت دارد، اما سیاست غلط هم واقعیت دارد. اگر حذف ارز ترجیحی پیش از جنگ هزینه تولید را چند برابر کرده، اگر جوجهریزی کاهش یافته، اگر نهاده دامی جهش کرده، اگر دولت سرمایه در گردش کافی نداده و اگر وعده حمایت از تولیدکننده عملی نشده است، نمیتوان گرانی امروز را صرفاً محصول جنگ دانست. این گرانی، قبل از آنکه از میدان نبرد بیاید، از میز سیاستگذاری آمده است.مسئله این نیست که ارز ترجیحی هیچ عیب و فسادی نداشت. مسئله این است که حذف آن بدون جایگزین دقیق، بدون تأمین مالی تولید، بدون کنترل زنجیره توزیع و بدون حمایت واقعی از مصرفکننده، به شوک عرضه تبدیل میشود. نتیجه چنین شوکی نیز روشن است: تولید کمتر، قیمت بالاتر، فشار بیشتر بر سفره مردم و بیاعتمادی عمیقتر به اصلاحات اقتصادی.اگر قرار است اصلاحی انجام شود، نخست باید تولید حفظ شود. امنیت غذایی با شعار آزادسازی ساخته نمیشود؛ با نهاده قابل تأمین، سرمایه در گردش کافی، قیمت قابل پیشبینی و مسئولیتپذیری دولت ساخته میشود. حذف ارز ترجیحی اگر قرار است انجام شود، باید در دل یک بسته کامل حکمرانی تولید و معیشت باشد، نه به شکل یک شوک ناگهانی که هزینه آن را مردم در صف مرغ، تخممرغ، گوشت و لبنیات پرداخت کنند.
روزی کــه ارز ترجیحــی قطــع شــد و قیمــت کاالهــای اساســی ۶ برابــر شــد کــه اصلا جنــگ شرو ع نشــده بــود، پــس مســئولان حــق ندارنــد گرانــی امروز گوشت و مر غ و لبنیات را گردن جنگ بیندازند؛ احمــد مقدســی رئیــس انجمــن گاوداران ایــران در گفتوگــو بــا «اقتصــاد۱۲۰»: مــا ۴۷ ســال اســت کــه در محاصــره و تحریــم هســتیم، مســئولان حــق ندارنــد گرانــی امروز کالاهــای اساســی را بــه گــردن جنــگ بیندازنـد، تنهـا عاملـش سیاسـت اشـتباه حـذف ارز ترجیحی است. منبع : اقتصاد۱۲۰
خلــف وعــده ۵۰ همتــی دولــت بــرای تامیــن ســرمایه در گردش مرغداریها؛ حبیـب اسـداللهنژاد، مدیرعامـل اتحادیـه سـراسری مرغـداران گوشـتی: بعـد از حـذف ارز ترجیحـی، بانـک کشــاورزی فقــط روش «کیــف پول نویپــو» را عملــی کــرد، امــا روش دوم یعنــی افزایــش ســرمایه بانــک بــرای تأمیــن ۵۰ همــت تســهیلات نقدینگــی واحدهای مرغداری را اجرا نکرد. منبع: نود اقتصادی
جراحــی اقتصــادی و گرانــی کالای اساســی؛ چــرا ارز مــورد نیــاز تجــار از ارز تــالار مبادلــه هــم گرانتــر تمــام میشود؟ سیــد جلال طیبــا، عضــو هیــات مدیــره اتحادیــه واردکننـدگان نهـاده هـای دام و طیـور ایـران: پـس از حــذف ارز ترجیحــی ۲۸۵۰۰ تومانــی در »جراحــی اقتصــادی«، رونــد اظهــار و تخصیــص ارز بــرای کالای اساســی همچنــان ۳۰ تــا ۴۰ روز زمــان میبــرد و هزینــه انتقـال ۲٫۷ درصـدی بانـک مـرکزی، قیمت تمامشـده ارز کالای اساســی را از ارز تــالار مبادلــه (۱۴۵ هــزار تومانـی) بـه بـالای ۱۵۰ هـزار تومـان رسـانده کـه خلاف هــدف اولیــه جراحــی اســت و باعــث گرانــی کالا میشود. منبع : نود اقتصادی
تلختــر و شــرمآورتر از اظهــارات پزشــکیان در مــورد حذف ارز ترجیحی نمیتوان بر زبان جاری کرد؛ فرشـاد مومنـی، عضـو هیـات علمـی دانشـگاه علامه طباطبــایی: حــرف آن مقــام عالیرتبــه کــه گفتــه “اگــر شــوک قیمتــی نمیدادیــم، کــشور قحطــی میشــد” یــک حــرف نســنجیده، پوچ، مبتــذل و شــرمآور اســت. ایــن حــرف نشــانه بحــران قــدرت تشــخیص اوسـت. مـن معتقـدم اگـر ایـن آدم اسـتراحت کنـد و از مشــاوران مافیــایی فاصلــه بگیــرد، در شــرایط عادی چنین حرفی نمیزند.
هنــوز اثــر تورمــی واقعــی حــذف ارز ترجیحــی را مــردم حس نکردهاند؛ کاوه زرگــران، رییــس کمیســیون کشــاورزی اتــاق بازرگانــی تهــران: وقتــی بخــش عمــدهای از قیمــت تمــام شــده خوراک دام اســت و افزایــش پیــدا کــرده قاعدتــا قیمــت دام افزایــش خواهــد یافــت. منبــع: نــود اقتصادی
بـا حـذف ارز ترجیحـی، قیمـت دارو، کارگـر ، واکسـن و حتی قیمت اجاره مراتع هم افزایش یافت؛ افشیــن صــدر دادرس، مدیرعامــل اتحادیــه دام ســبک: در دو ســه مــاه پایانــی ســال، حــذف ارز ترجیحــی بــه مشــکلات ناشــی از خشکســالی و کشــتار دامهــای مولــد اضافــه شــد؛ هرچنــد شــدت کشــتار کاهــش یافتــه، امــا کمبــود نقدینگــی و افزایــش تورم در تمــام اقلام تولیــد (دارو، واکســن، کارگــر ، اجــاره مــزارع و مراتــع) بهدنبــال حــذف ارز ، تولیدکننــدگان را تهدیــد میکنــد و نیــاز بــه فکــر اساسی است. منبع : نود اقتصادی
در کمــال تعجــب دولــت بــرای حــذف ارز ترجیحــی حتــی یــک جلســه بــا مــا نگذاشــت و یــک بــار بــا مــا صحبــت نکردنــد در حالــی کــه در دولــت شــهید رئیسـی بـرای حـذف ارز ترجیحـی ،۴۲۰۰ هشـتاد و سـه بار با ما جلسه گذاشتند؛ حمیدرضــا کاشــانی رئیــس اتحادیــه مرغــداران میهــن (مرغ تخمگــذار) در گفتوگــو بــا «اقتصــاد۱۲۰»: بعــد از حــذف ارز ترجیحــی احســاس یتیمــی کردیــم، چون هزینههــای تولیــد ۵ برابــر شــد ولــی دولــت حتــی یــک بــار بــا مــا جلســه نگذاشــت و حتی مشکلات ما را هم نشنیدند. منبع: اقتصاد۱۲۰
حذف ارز ترجیحی، مصرف لبنیات را کاهش داد؛ علــی احســان ظــفری، رئیــس اتحادیــه فرآوردههــای لبنــی: در ســال ،۱۴۰۴ حــذف ارز ترجیحــی نهادههــای
دامــی باعــث نوســان قیمــت و کاهــش ســرانه مصــرف لبنیــات شــد، امــا تولیدکننــدگان بــا وجــود مشـکلات ناشـی از جنـگ (کمبـود مـواد بسـتهبندی و قطعــات ماشیــنآلات اروپــایی)، محصــولات را در دسـترس مصرفکننـدگان نگـه داشـتند. دولـت بـا حــذف ارز ترجیحــی بــدون تدبیــر جایگزیــن، باعــث حـذف تدریجـی لبنیـات از سـفره خانـوار شـده اسـت؛ یارانــه یــک میــلیون تومانــی ۵۰ قلمــی نیــز بــه دلیــل اولویـت نـدادن مـردم بـه لبنیـات، ضربـه مهلکـی بـه صنعت لبنیات و سلامت نسل آینده زده است.
بحران سرمایه در گردش بعد از حذف ارز ترجیحی؛ مســعود رســولی، دبیــر انجمــن صنعــت گوشــت و مــواد پروتئینــی کشــور: بــا وجــود وعدههــا بــرای تامیـن سـرمایه در گـردش پـس از گرانـی کالاهـا، ایـن اتفــاق نیفتــاد و اکــنون کمبــود پول نقــد، خریدهــای مــدتدار و کاهــش شــدید ســرمایه در گــردش نســبت بــه تورم، بــازار را بــه شــوکی شــبیه «شــوک هیپوولمیــک» دچــار کــرده اســت. دولــت حــدود ۴ میلیــارد دلار بابــت کالاهــای اساســی تحویــل داده شـده یـک سـال پیـش بـه بخـش خصوصـی بدهـکار اســت و هــنوز پرداخــت نکــرده؛ حــذف ارز ترجیحــی باعــث افزایــش شــدید قیمتهــا شــد و اکــنون کالاهــای اساســی و پروتئیــن بــه دســت مصرفکننــده نمیرســد.تعدیل نیرو در تمامــی شــرکتهای صنعــت گوشــت و مرغ بــه دلیــل کاهــش شــدید مصــرف و افزایــش هزینههــا، منجــر بــه کاهــش ظرفیــت تولیــد و نیــاز بــه کاهــش هزینهها شده است. منبع: نود اقتصادی
۸۱ هــزار تــن ذرت گمشــده؛ مرغــداران ۷ مــاه پیــش پول دادند، نه ذرت گرفتند، نه دلارشان را! کیــکاووس دشــتگلیپور ، عضــو هیــات مدیــره اتحادیـه مرغـداران: ۸۱ هـزار تـن ذرت بـا قیمـت ۱۱۳۰۰ تومـان پیـش از حـذف ارز ترجیحـی بـه دسـتور وزارت جهـاد بـه مرغـداران واگـذار شـد، امـا پـس از ۸-۷ مـاه نــه ذرتــی تحویــل داده شــده و نــه پولــی برگشــته؛ بانــک مــرکزی دلار نــدارد، ســازمان برنامــه بودجــه قـبول نمیکنـد و شـرکت بازرگانـی شـرط پسگرفتـن پول را رضایتنامـه از شـکایت گذاشـته اسـت. پـس از حــذف ارز ترجیحــی، ســرمایه در گــردش موردنیــاز مرغــداران از ۳-۲ میلیــارد تومــان بــه ۱۰-۷ میلیــارد تومــان افزایــش یافــت و وامهــای بهظاهــر
صفردرصــد بانــک کشــاورزی بــا هزینههــای پنهــان (دفترخانــه، کارشناســی، تاخیــر ۸۹ روزه) تــا بیــش از یـک میلیـارد تومـان تمـام میشـود کـه در نهایـت بـه مصرفکننده تحمیل میگردد. منبع : نود اقتصادی
دولــت بــا طنــاب کارشناســان پاورپوینتــی بــه چــاه رفــت / میگفتنــد بــا حــذف ارز ترجیحــی فقــط ســه
قلم کالا گران میشود؛ محســن زنگنــه، عضــو کمیسیــون برنامــه و بودجــه مجلــس: کارشناســانی کــه بــه مســئولین دولــت بــا پاورپوینــت وعــده میدهنــد بــا حــذف ارز ترجیحــی فقـط سـه قلـم کالا گـران میشـود، الفبـای اقتصـاد را نمیداننــد، امــا بــرای درمــان ایــن زخــم بایــد بــا تدبیــر عمــل کــرد نــه بــا طنــاب ایــن کارشناســان. منبــع: نــود اقتصادی
